Subnet mask (mặt nạ mạng con) là dãy số dạng 255.255.255.0 đi kèm địa chỉ IP, cho thiết bị biết phần nào của IP là phần mạng và phần nào là số riêng của từng máy. Nhờ dãy số này, máy biết thiết bị nào cùng mạng để gửi dữ liệu thẳng, thiết bị nào phải đi qua modem. Nắm được subnet mask là gì, bạn đọc đúng dòng Subnet Mask trong ipconfig, trên trang quản trị modem hay khi cài camera. Với máy tính, điện thoại, camera nối modem Viettel, VNPT, FPT trong nhà, giá trị này gần như luôn là 255.255.255.0 (viết gọn /24). Bạn thường không cần đổi.
Subnet mask là gì? Hiểu qua dãy 255.255.255.0
Subnet mask là một số 32 bit chia địa chỉ IPv4 thành hai phần: phần mạng (các bit 1) và phần máy (các bit 0). Với mask 255.255.255.0, ba nhóm số đầu của IP là tên mạng, nhóm cuối là số của từng máy. Máy nào trùng ba nhóm đầu thì nằm cùng một mạng.
Lấy ví dụ máy tính có IP 192.168.1.5, mask 255.255.255.0. Tên mạng là 192.168.1, số máy là 5. Máy in 192.168.1.20 cùng mạng nên máy tính gửi lệnh in thẳng qua wifi. Máy 192.168.2.20 thì khác mạng, dù chỉ lệch một số. Số máy trong mạng này chạy từ 1 đến 254: địa chỉ 192.168.1.0 là địa chỉ mạng, còn 192.168.1.255 là địa chỉ broadcast dùng để gửi cho cả mạng cùng lúc.
Viết dạng nhị phân, 255.255.255.0 là 11111111.11111111.11111111.00000000: 24 bit 1 liền nhau rồi 8 bit 0. Có 24 bit 1 nên người ta viết gọn là /24, cách viết này gọi là CIDR. Bit 1 luôn nằm liền ở đầu, nên mỗi nhóm của một mask hợp lệ chỉ nhận 9 giá trị: 0, 128, 192, 224, 240, 248, 252, 254 và 255.
Subnet (mạng con) là một nhóm địa chỉ IP có chung phần mạng, ví dụ từ 192.168.1.0 đến 192.168.1.255. Subnet mask là quy tắc vạch ranh giới cho nhóm đó. Cùng một mask 255.255.255.0 có thể ứng với mạng 192.168.1.0/24 ở nhà bạn và mạng 192.168.10.0/24 ở văn phòng. IPv6 chỉ ghi độ dài tiền tố, mạng LAN IPv6 thường là /64 và không có dạng 255.255.255.0. Các điểm khác của hai chuẩn có trong bài so sánh IPv4 và IPv6.
Subnet mask dùng để làm gì?
Subnet mask dùng để máy tự quyết định gửi dữ liệu đi đâu. Trước mỗi lần gửi, máy so địa chỉ đích với mask của mình. Nếu cùng mạng, máy gửi thẳng tới thiết bị đó. Nếu khác mạng, máy gửi cho default gateway, tức modem hoặc router, để chuyển tiếp ra ngoài.
Laptop 192.168.1.5 mở một trang web có IP 203.0.113.10: khác mạng, gói tin đi tới modem 192.168.1.1 trước rồi mới ra Internet.
Công dụng thứ hai là chia một mạng lớn thành nhiều mạng nhỏ. Quán cà phê tách wifi khách khỏi máy tính thu ngân. Văn phòng tách camera khỏi máy nhân viên. Mạng nhỏ thì gói tin broadcast chỉ lan trong nhóm của nó, các nhóm khác không phải nhận. Chia subnet giúp quản lý gọn hơn, còn muốn chặn hẳn máy khách vào camera thì vẫn phải đặt tường lửa hoặc ACL trên router.
Subnet mask, default gateway và DNS khác nhau thế nào?
IP address và subnet mask luôn đi thành cặp: IP là số nhà của máy, subnet mask cho biết khu phố rộng tới đâu. Hai thông số còn lại trong phần cài đặt mạng là default gateway và DNS:
| Thông số | Là gì | Ví dụ | Ai cấp |
|---|---|---|---|
| Địa chỉ IP | Số riêng của máy trong mạng | 192.168.1.5 | Modem cấp qua DHCP, hoặc bạn tự đặt |
| Subnet mask | Ranh giới của mạng | 255.255.255.0 | Modem cấp cùng lúc với IP |
| Default gateway | Cửa ra khỏi mạng, thường là IP của modem | 192.168.1.1 | Modem cấp |
| DNS | Máy chủ đổi tên miền thành địa chỉ IP | DNS của nhà mạng, hoặc 8.8.8.8 của Google | Modem cấp, bạn có thể tự đổi |
Subnet mask và default gateway phải khớp nhau: gateway luôn nằm trong mạng mà mask vạch ra. Subnet mask và DNS thì độc lập. DNS sai làm máy không mở được tên miền như google.com, dù vẫn ping được địa chỉ IP.
Subnet mask mặc định là bao nhiêu?
Subnet mask mặc định của mạng gia đình là 255.255.255.0, tức subnet mask /24. Modem thường cấp sẵn giá trị này cho mọi máy qua DHCP. Một mạng /24 có 256 địa chỉ, trừ địa chỉ mạng và broadcast còn 254 địa chỉ cho thiết bị. Con số đó dư cho một gia đình.
Trong sách giáo trình, mask mặc định còn được tính theo lớp địa chỉ IPv4:
- Lớp A: 255.0.0.0 (/8)
- Lớp B: 255.255.0.0 (/16)
- Lớp C: 255.255.255.0 (/24)
Cách chia theo lớp có từ trước năm 1993. Từ khi có CIDR (RFC 1519 năm 1993, nay là RFC 4632), mask dài bao nhiêu cũng được, không bắt buộc theo lớp. Bảng đủ các lớp từ A đến E có trong bài địa chỉ IP là gì.
Nếu ipconfig báo IP dạng 169.254.x.x kèm mask 255.255.0.0, máy đã không nhận được IP từ modem (DHCP không trả lời) nên tự đặt một địa chỉ link-local theo RFC 3927. Đây là dấu hiệu lỗi. Mask mặc định của mạng nhà bạn vẫn là 255.255.255.0. Cách xử lý nhanh:
- Kiểm tra dây mạng, hoặc kết nối lại đúng wifi nhà mình.
- Tắt modem khoảng 30 giây rồi bật lại.
- Mở Command Prompt, gõ
ipconfig /releaserồiipconfig /renewđể xin IP mới.
Bảng subnet mask thường gặp
Bảng dưới gồm 10 subnet mask hay gặp nhất, từ /8 đến /30, kèm số máy dùng được và nơi bạn thường thấy chúng. Số máy dùng được bằng tổng số địa chỉ trừ 2, vì địa chỉ đầu là địa chỉ mạng và địa chỉ cuối là broadcast.
| Ký hiệu | Subnet mask | Số máy dùng được | Thường gặp ở đâu |
|---|---|---|---|
| /8 | 255.0.0.0 | 16.777.214 | Dải 10.0.0.0/8 của mạng doanh nghiệp lớn, mạng lớp A |
| /16 | 255.255.0.0 | 65.534 | Mạng lớp B, IP 169.254.x.x khi lỗi DHCP |
| /23 | 255.255.254.0 | 510 | Văn phòng, trường học cần hơn 254 máy |
| /24 | 255.255.255.0 | 254 | Mạng gia đình dùng modem nhà mạng, quán cà phê |
| /25 | 255.255.255.128 | 126 | Chia đôi một mạng /24 |
| /26 | 255.255.255.192 | 62 | Chia /24 thành 4 phòng ban, bài tập chia subnet |
| /27 | 255.255.255.224 | 30 | Nhóm máy nhỏ, dải riêng cho camera |
| /28 | 255.255.255.240 | 14 | Dải IP nhỏ cho một nhóm thiết bị |
| /29 | 255.255.255.248 | 6 | Dải IP rất nhỏ, vài thiết bị mạng |
| /30 | 255.255.255.252 | 2 | Đường nối giữa 2 router |
Tổng số địa chỉ bằng 2 mũ số bit 0 trong mask. Mask /24 còn 8 bit 0 nên có 28 = 256 địa chỉ.
Cách xem subnet mask trên máy tính, điện thoại và modem
Subnet mask nằm trong phần cài đặt mạng của thiết bị. Trên Windows, gõ ipconfig. Trên điện thoại, mở chi tiết mạng wifi đang kết nối. Trên modem, vào mục LAN hoặc DHCP. Không trang web nào đọc được subnet mask của bạn, kể cả CheckIP, vì đây là cấu hình nội bộ và không được gửi ra Internet.
- Windows: mở Command Prompt, gõ
ipconfig, xem dòng Subnet Mask dưới card mạng đang dùng. - macOS: mở System Settings (Cài đặt hệ thống), chọn Mạng, chọn Wi-Fi hoặc Ethernet, bấm Chi tiết rồi mở thẻ TCP/IP.
- iPhone: vào Cài đặt, chọn Wi-Fi, bấm biểu tượng (i) cạnh tên wifi đang dùng. Mask nằm ở dòng Subnet Mask, máy để tiếng Việt sẽ hiện tên tiếng Việt tương ứng.
- Android: mở chi tiết mạng wifi đang kết nối. Tùy hãng, máy có thể chỉ hiện độ dài tiền tố mạng là 24 thay cho 255.255.255.0.
Hình chụp từng bước trên Windows và MacBook có trong bài cách xem IP máy tính. Trang chủ CheckIP chỉ hiện IP public mà nhà mạng cấp cho modem, mask của IP đó khác với mask mạng LAN trong nhà.
Trên modem, mục LAN hoặc DHCP (tên mục tùy model) hiện IP của modem, subnet mask của cả mạng nhà và dải IP modem cấp cho các máy. Cách vào trang quản trị có trong hướng dẫn đăng nhập modem. Tài khoản đăng nhập in trên nhãn dưới modem, không có thì gọi tổng đài nhà mạng.
Cài camera, đặt IP tĩnh thì điền subnet mask thế nào?
Khi đặt IP tĩnh cho camera, đầu ghi hay máy in, hãy điền subnet mask giống hệt máy tính trong nhà (thường là 255.255.255.0), IP có ba nhóm đầu giống modem, còn gateway là IP của modem. Modem 192.168.1.1 thì camera có thể đặt IP 192.168.1.100, mask 255.255.255.0, gateway 192.168.1.1.
Chọn IP nằm ngoài dải modem tự cấp để không trùng máy khác. Dải này ghi trong mục DHCP của modem, ví dụ từ 192.168.1.2 đến 192.168.1.99 tùy cài đặt. Cách thứ hai là giữ camera ở chế độ nhận IP tự động, rồi trên modem gán cố định một IP cho địa chỉ MAC của camera (tên mục thường có chữ DHCP reservation hoặc static DHCP, tùy model).
Lỗi hay gặp nhất là IP của camera khác dải với modem, ví dụ camera đang ở 192.168.0.x trong khi modem dùng 192.168.1.x. Camera vẫn xem được trên điện thoại qua ứng dụng đám mây của hãng, nhưng gõ IP camera trong mạng nhà thì không vào được. IP mặc định của từng model ghi trong hướng dẫn của hãng. Phần mềm dò thiết bị của hãng camera tìm được camera cả khi nó khác dải. Lỗi thứ hai là gateway điền sai: camera vẫn hiện trong mạng nhà nhưng mất Internet, ứng dụng báo thiết bị ngoại tuyến.
Đặt IP tĩnh trong mạng LAN khác với thuê IP tĩnh public từ nhà mạng. Hai loại này được phân biệt trong bài IP tĩnh và IP động. Muốn xem camera từ xa bằng IP public, bạn cần thêm bước mở port trên modem.
Cách chia subnet bằng tay (cho người học mạng)
Cách chia subnet bằng tay chỉ cần hai công thức. Số subnet bằng 2 mũ số bit mượn. Số máy dùng được của mỗi subnet bằng 2 mũ số bit host, trừ 2. Thêm mẹo bước nhảy bằng 256 trừ nhóm cuối khác 255 của mask, bạn tìm được địa chỉ mạng và broadcast.
Đề bài kiểu thi: "Cho mạng 192.168.10.0/24, chia thành 4 subnet bằng nhau." Cần 4 subnet nên mượn 2 bit (22 = 4), prefix thành /26, mask 255.255.255.192. Bước nhảy là 256 - 192 = 64. Mỗi subnet có 64 địa chỉ, 62 máy dùng được:
| Subnet | Địa chỉ mạng | Dải dùng được | Broadcast |
|---|---|---|---|
| 1 | 192.168.10.0 | 192.168.10.1 đến 192.168.10.62 | 192.168.10.63 |
| 2 | 192.168.10.64 | 192.168.10.65 đến 192.168.10.126 | 192.168.10.127 |
| 3 | 192.168.10.128 | 192.168.10.129 đến 192.168.10.190 | 192.168.10.191 |
| 4 | 192.168.10.192 | 192.168.10.193 đến 192.168.10.254 | 192.168.10.255 |
Số 0 và 255 chỉ là địa chỉ mạng và broadcast khi mạng là /24. Trong bảng trên, 192.168.10.63 là broadcast của subnet 1 và 192.168.10.64 là địa chỉ mạng của subnet 2. Cả hai đều không gán cho máy được.
Đề ngược: "IP 192.168.10.77/26 thuộc subnet nào?" Bước nhảy 64 nên các subnet bắt đầu ở 0, 64, 128 và 192. Số 77 nằm giữa 64 và 128, vậy IP thuộc subnet 192.168.10.64, broadcast là 192.168.10.127, máy dùng được từ .65 đến .126.
Cách tính subnet mask từ số máy cần dùng: phòng cần 50 máy thì thử số bit host. 5 bit cho 25 - 2 = 30 máy, không đủ. 6 bit cho 26 - 2 = 62 máy, đủ. Prefix là 32 - 6 = /26, mask 255.255.255.192.
Khi các phòng cần số máy khác nhau, ví dụ 50, 20 và 2 máy, người ta chia mỗi subnet một cỡ. Kỹ thuật này gọi là VLSM, vẫn dựa trên hai công thức trên và bắt đầu từ subnet lớn nhất. Với dải lớn hoặc lẻ, các trang tính subnet hay lệnh ipcalc trên Linux cho kết quả nhanh hơn.
Câu hỏi thường gặp
255.255.255.0 là /24 phải không?
Đúng. 255.255.255.0 có 24 bit 1, và /24 chính là số bit 1 đó. Hai cách viết cùng chỉ một mạng 256 địa chỉ, 254 máy dùng được. Một số bài trên mạng ghi 255.255.255.0 là /16, đó là nhầm: /16 là 255.255.0.0.
Có nên đổi subnet mask của modem nhà mình không?
Thường là không. Mạng /24 đủ cho 254 thiết bị, nhà bình thường chỉ dùng vài chục. Chỉ đổi khi mạng cần hơn 254 thiết bị (lúc đó /23 cho 510 máy) hoặc khi muốn chia mạng. Đổi mask trên modem thì mọi thiết bị đặt IP tĩnh như camera, máy in phải sửa theo, nếu không chúng sẽ mất kết nối.
Điền sai subnet mask thì sao?
Máy có thể mất Internet dù vẫn thấy thiết bị khác. Ví dụ máy tính đặt IP 192.168.1.200 với mask 255.255.255.128: mạng của máy chỉ còn từ 192.168.1.128 đến 192.168.1.255. Modem 192.168.1.1 nằm ngoài dải này nên máy không gửi được gì ra Internet, trong khi máy in 192.168.1.150 vẫn in bình thường.
Subnet mask có ảnh hưởng tốc độ mạng không?
Không trực tiếp. Tốc độ tải phụ thuộc gói cước và sóng wifi. Một mạng rất lớn với hàng trăm thiết bị có thể bị nhiều gói broadcast làm chậm, nhưng mạng gia đình /24 không bao giờ chạm tới mức đó.
Hai mạng khác subnet có nói chuyện được không?
Được, nhưng phải qua router. Máy ở subnet này gửi dữ liệu cho default gateway, router chuyển sang subnet kia. Việc chính của router là chuyển gói tin giữa các mạng, như giải thích trong bài router là gì. Hai subnet có được nói chuyện hay không còn do luật tường lửa trên router quyết định.
